Ograniczanie środowiskowych skutków nawożenia

Rolnictwo jest jedną z gałęzi gospodarki, która istotnie oddziałuje na środowisko przyrodnicze. Azot i fosfor, określane jako pierwiastki biogeniczne, odgrywają szczególna rolę zarówno w produkcji roślinnej i zwierzęcej, stąd intensyfikacja produkcji na obszarach wiejskich może stanowić zagrożenie rozpraszania tych składników do środowiska oraz pogarszania stanu zasobów wodnych.

Jednym z najskuteczniejszych sposobów ochrony wód, w tym środowiska morskiego, jest zmniejszenie emisji zanieczyszczeń. Można to osiągnąć poprzez rozwiązania instytucjonalne oraz instrumenty ekonomiczne i prawne.

Z dniem akcesji Polski do Unii Europejskiej zakończono formalno-prawne wdrażanie Dyrektywy Rady 91/676 EWG w sprawie ochrony wód przed zanieczyszczeniami powodowanymi przez azotany pochodzące ze źródeł rolniczych, zwanej Dyrektywą Azotanową. Wprowadzenie Dyrektywy wynikało m.in. ze wzrostu zużycia mineralnych nawozów azotowych oraz nawozów naturalnych. Uznano, że nadmierne zużycie nawozów sprzyja wzrostowi koncentracji azotanów w wodach przeznaczonych do celów konsumpcyjnych, co wskazuje na konieczność ochrony zdrowia ludzi oraz ekosystemów wodnych poprzez właściwe składowanie nawozów oraz ich racjonalne wykorzystanie.

Dyrektywa Azotanowa została przetransportowana do polskiego prawa poprzez następujące akty prawne:

  • ustawa z dnia 18 lipca 2001 r.- Prawo wodne (Dz. U. Nr 115, poz. 1229 z późn. zm.)
  • rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie kryteriów wyznaczania wód wrażliwych na zanieczyszczenie związkami azotu ze źródeł rolniczych (Dz. U. Nr 241, poz. 2093)
  • rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinny odpowiadać programy działań mających na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych (Dz. U. z 2003 r. Nr 4, poz. 44)
  • 11 rozporządzeń dyrektorów RZGW w sprawie określenia wód wrażliwych na zanieczyszczenia związkami azotu ze źródeł rolniczych oraz obszarów szczególnie narażonych, z których odpływ azotu ze źródeł rolniczych do tych wód należy ograniczyć
  • 21 rozporządzeń dyrektorów RZGW w sprawie wprowadzenia programu działań mających na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych dla obszaru szczególnie narażonego
  • ustawa z dnia 26 lipca 2000 r. o nawozach i nawożeniu (Dz. U. Nr 91, poz. 991)
  • rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 czerwca 2001 r. w sprawie szczegółowego sposobu stosowania nawozów oraz prowadzenia szkoleń z zakresu ich stosowania (Dz. U. Nr 60, poz. 616).
Niektóre  wymienione wyżej akty prawne  sa nieaktualne , odnośniki do obowiazujacych przepisów można znaleźć w zakładce  "regulacje prawne".

Polska  jest stroną Konwencji Helsińskiej o ochronie środowiska Morza Bałtyckiego z   9 kwietnia  1992 r., do której przystąpiły wszystkie kraje nadbałtyckie. Organem wykonawczym Konwencji jest Komisja Helsińska (HELCOM), którą tworzą odpowiednie grupy robocze. Ich zadaniem jest opracowanie odpowiednich działań zmierzających do ograniczenia emisji zanieczyszczeń oraz poprawy jakości ekosystemu Bałtyku.

Najważniejszym aktem prawnym,  związanym z realizacją postanowień Konwencji Helsińskiej jest ustawa Prawo wodne z dnia 18 lipca 2001 r. z późniejszymi zmianami, która reguluje problemy gospodarki wodnej, zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju, również w aspekcie kształtowania oraz ochrony jej zasobów